वातविकारों के लिए आहार / विहार नियोजन

Diet for Vatvikar in Hindi

• वातविकारों के लिए पथ्य आहार / क्या खाये:
• धान : गेहू, पुराने चावल या भुना हुआ चावल ।
• दाले : मूंग, उडद, अरहर, कुलथी, मसूर ।
• सब्जी : परवल, कद्दू, भिंडी, तोरई , गोबी, शिमला मिर्च, सुरण, नवलकोबी ।
• पत्तों वाली सब्जी: चाकवत, लाल माठ, काळे माठ्, राजगिरा, तांदुळजा, कोहळा (कद्दू –मीठा) अद्रक, हल्दी, लहसून, प्याज, गाजर, मूली, सरसो ।
• रोटी का आटा गुंदते वक्त उसमे २-३ चम्मच एरंडी का तेल डालें ।
• गाय का दूध, गाय का घी, मख्खनयुक्त छास ।
• अद्रक और खडीशक्कर की चाय आधा – आधा कप दिन मे दो बार पिये ।
• फ़ल –मीठे आम, काले मुनक्के, खजूर, अंगुर, अंजीर, मुसंबी, अनार, नारियल का पानी, सेब.

• अपथ्य आहार / क्या न खाये :
• धान : वरी, रागी, जौ, बाजरा ।
• उपर बतायी गयी सब्जीयों को छोड कर बाकी बची हुई सब्जी ।
• दाले : मटकी (मोट), मटार, छोले, चणा, सेम, लोबिया (चवळी), ग्राम (हरभरा), बेसन के पदार्थ
• सब्जी : आलू, बैंगन, लाल कद्दू, गवार, मीठे आलू
• फ़ल : जामून, तरबूज, सुपारी, अननस (Pine apple), नारंगी
• विरुद्धान्न : मूंग दाल की खिचडी मे दूध, फ़्रूट सॅलेड, दही और् चावल, दूध और् कोई फ़ल इकठ्ठा, चाय के पहले या बाद मे तुरंत पानी पिना ।
• Fermented Products : ईडली, डोसा, ढोकला, उत्तप्पा
• भैस का दूध
• Out side food : बेकरी प्रॉडक्ट्स, फ़ास्ट फ़ूड, चायनीज, समोसा, वडापाव, इ.
• बासा पानी ( कल का बचा हुआ पानी )
• व्यसन: दारु, सिगरेट, तंबाखू, इ.

• वातविकारों के लिए विहार / क्या करें , क्या न करें
• वातविकार के रोगी ठंडे पानी का इस्तेमाल ना करें । स्नान के लिए गरम पानी का इस्तेमाल करें ।
• पिने के लिए गरम पानी का एस्तेमाल करें ।
• रोज दि हुई दवाई नाक मे बताए अनुसार नाक मे डाले ।
• सुबह का खाना १०-११ एवं रात का खाना ७-८ बजे तक खाए ।
• मल मुत्र के वेगों को ना रोके ।
• सोते वक्त आडे तेढे ना सोयें ।
• रात मे जगना एवं दिन सोना  मना है ।
• दर्द होने वाली जगह पर दिया हुआ तेल लगाकर हल्के हाथ से मालिश करे और् गरम पनी की थैली से सेकें ।
• अतिमैथुन या अतिव्यायाम ना करें ।

For detail information of Diet for Vat Vikar visit Shree Vishwa Swasthya Ayurvedic Clinic & Panchakarma Chikitsalaya, Akurdi, Pune-35

Dr. Pruthviraj Ugale
(MD Panchakarma)
8087236239

Dr. Pallavi Ugale
(MD ayurved)
9168009138

Visiting hours:
10am to 2pm
&
6pm to 9pm
Sunday by appointment

To know more about us visit our Website: www.vishwaswasthya.com

Google Location:
https://maps.app.goo.gl/KkNMVndKWMR3b3ph6

E visiting card: www.vishwaswasthya.com/v

1. अन्नवर्ग : गहू, जुने तांदूळ किंवा भाजलेल्या तांदळाचा भात
2. द्विदल वर्ग (डाळी) : मूग, कुळीथ, उडीद, तूरडाळ, मसूर
3. फ़ळभाज्या : पडवळ्, दुधी भोपळा, भेंडी, दोडका, घोसावळे, कोबी, नवलकोबी, सुरण, शिमला मिरची
4. शाकवर्ग ( पालेभाज्या ) : चाकवत, तांदुळजा, चवळी, करडई, काठेमाठ, राजगीरा, आले, हळद, लसूण, कांदा, गाजर, कोहळा, मूळा, मोहरी
5. पोळीच्या कणकेत २-३ चमचे एरंड तेल टाकून पिणे.
6. गाईचे दूध, तूपा, लोणी, खवा, लोणी, लोणी असलेले ताजे गोडसर ताक, गोमूत्र
7. चहा घेत असल्यास आले, खडीसाखर, गवती चहा टाकलेला १/२ कप चहा 
8. फ़ळे : गोड आंबे, काळे मनुके, खजूर, द्राक्षे, जर्दाळू, बेदाणे, अंजीर, डाळींब, मोसंबी, नारळाचे पाणी, सफ़रचंद

अपथ्य आहार (हे खाऊ नये ):

1. अन्नवर्ग : वरी, बाजरी , नाचणी , जव
2. शाकवर्ग ( पालेभज्या ) – वर सांगितलेल्या पालेभाज्यांव्यतिरिक्त इतर पालेभज्या.
3. द्विदलवर्ग ( डाळी ) – मटकी, वाल, वाटणे, पावटा, डबलबी, घेवडा, मटार, छोले, चणे, चवळी, हरभरा, बेसनाचे पदार्थ.
4. फ़ळभाज्या – वांगे, तांबडा भोपळा
5. कंद – रताळे, बटाटा, साबूदाणा
6. थंड पाणी पिऊ नये, तहानेशिवाय पाणी पिऊ नये, अधिक मीठ खाऊ नये, शिळे अन्न खाऊ नये. 
7. फ़ळे – जांभूळ, कच्चा ताडगोळा, सुपारी, अननस, कलिंगड, संत्री
8. विरुद्धाअन्न : मूगाची खिचडी + दूध, फ़्रूट सॅलेड (दूध+फ़ळे), दही+भात, केळ्याचे शिकरण, चहाचे आधी किंवा नंतर लगेच पाणी पिणे.
9. आंबवलेले पदार्थ : इडली, डोसा, ढोकळा, उत्ताप्पा, 
10. म्हशीचे दूध, आइस्क्रिम
11. व्यसन- दारु, सिगरेट, तंबाखू, इ.
12. बाहेरचे पदार्थ: बेकरी प्रॉडक्टस्, चायनीज, फ़ास्ट फ़ूड, बर्गर, समोसा, पिझ्झा, वडापाव, मिसळ, 
13. शिळे पाणी (कालचे पाणी आज पिणे ) 
14.  मांसाहार – ब्रॉयलर कोंबडीचे चिकन

विहार (वागण्या फ़िरण्यातील नियम )

1. थंड पाण्याने आंघोळ, पिणे टाळावे. पिण्यासाठी व आंघोळीसाठी गरम पाणी प्यावे.
2. रोज सकाळी काऊंटर वरुन दिलेले सुगंधी उटणे लावून कोमट पाण्याने आंघोळ करवी.
3. दिलेले नस्याचे औषध रोज नाकात टाकणे (२ थेंब दोन्ही नाकपुड्यांत २ वेळा )
4. सकाळचे जेवण ११ पूर्वी व रात्री ८ च्या आधी करावे.
5. मल मूत्राच्या वेगांचे धारण करू नये.
6. वेडेवाकडे बसने / झोपणे टाळावे.
7. दुखणार्या जागी हलक्या हाताने दिलेले तेल लावून मालिश करणे व नंतर शेकणे ( खडे मीठ तव्यावर गरम करुन कापडात बांधून पुर्चुंडी करुन / गरम पाण्याची पिशवी / एलेक्ट्रिक हिटिंग पॅडने.)
8. अतिमैथुन / अतिव्यायाम टाळावा., थंड पाण्यात पोहणे, आंघोळ करणे टाळावे.