Panchakarma – Shree Vishwa Swasthya Ayurveda https://vishwaswasthya.com Best Ayurveda Clinic In Nigadi Mon, 06 Jun 2022 11:46:20 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.8.13 Basti – Most Effective Panchakarma treatment https://vishwaswasthya.com/basti-most-effective-panchakarma-treatment/ https://vishwaswasthya.com/basti-most-effective-panchakarma-treatment/#respond Mon, 06 Jun 2022 10:51:17 +0000 https://vishwaswasthya.com/?p=8424

What is Basti ?

Basti is a simple procedure like an enema. Basti is the process of administering drugs into the large intestine through the anus for the sake of performing variety of treatments. Basti is considered as half treatment of diseases. i.e. it can cure half of the illnesses of human lives.

Rainy Season and Basti:

The season has changed, summer is over, and the rains have started. Your appetite suddenly decreased, and your need for water decreased. But we did not changed anything. We kept eating as much as before, and same about much also. As a result, many people got diarrhea as the body expelled excess through diarrhea. Many people vomited as a result. Some of them survived. Not everyone was lucky enough to get cleared with vomiting or diarrhea. They got constipation, bloating, stomach ache, bad taste in mouth, Food started digesting late, many of them started feeling very tired. Some even demanded a tonic. Many suffer from headaches, body aches, and joint pains. Many had urticarial rashes on their skin, People with asthma started getting symptoms like dyspnea, cough. As the Rain, they lost their happiness.

The important question is, what is the cure? As per the principals of Ayurveda, Basti is the only medicine for all sorrows in this season. I had read in a book, ‘Whose stomach is clean, he is free from all diseases’ ( पेट साफ़ तो सब रोग् माफ़ I ).

Panchakarma is divided into three seasons of the year. Virechan and Raktamokshan these two Panchakarmas are to be done in autumn (Sharad Rhutu), Vaman Panchakarma in spring (Vasant Rhutu). But now there is no reason to rejoice in the memory of purification done inthese past seasons, to live in goodness; The present Panchakarma is…Basti !!!

Those whose stomach is not cleansed properly. They are prone to suffer from various ailments like constipation, urinary complaints, vaginal diseases, menstrual disorders, bloating, back pain, acid reflux, headache, cold, hemorrhoids etc. The only cure for all these ailments is Basti.

अपानोऽपानग: श्रोणिबस्तिमेढ्रउरुगोचर: ।

शुक्रआर्तव शकृत् मूत्र गर्भ निष्क्रमणक्रिय: ॥

Of the five types of Vat (Vayu) Dosh, “Apan vayu” resides in the rectum and circulates through the hips, bladder, penis and thighs; and controls the excretion of sperm, menstruation, feces, urine, and fetus. Although vata works body-wide the headquarter of vat is large intestine.

Do Basti and Enema are the same?

No. Basti is compared with ‘Enema’ in modern medicine due to similarity in the performance of Procedure. But Basti and Enema are different. This is because ‘Enema’ is used only to get rid of hard feces. On the other hand, Ayurvedic Basti is expected to perform not only get rid of hard feces but also many other useful medical functions.

Many drugs can be administered into the body through the colon for doing detoxification, pacification of Doshas, get rid of hard feces, for weight gain, weight loss, to cure GIT diseases, in  the treatment of Infertility, to prevent aging, to gain strength, to improve complexion of skin. Basti is main treatment for vat dosha.

वातस्य उपक्रम: …स्निग्धोष्णा बस्तयो बस्तिनियम: ।

Uses of Basti in diseases like:

  • Detoxification
  • Constipation (indigestion)
  • Urinary Stone
  • Oligospermia
  • Night Fall
  • Erectile Dysfunction
  • Arthritis
  • Rheumatoid Arthritis
  • Spine Disorders
  • Lumbar spondylosis
  • Cervical Spondylosis

  • Backache
  • Frozen Shoulder
  • Painful Knee joint
  • Heel Pain
  • Tingling Sensation
  • Slipped Disc
  • Sciatica
  • Paralysis
  • Facial Paralysis
  • Parkinsonism
  • Heart diseases

  • Worm Infection in children
  • Worm Infection in children
  • IBS (Irritable Bowel Syndrome)
  • Hemorrhoids
  • Fissure
  • Obesity – Weight Loss
  • Weight Gain
  • Height Gain
  • Hair fall
  • Infertility
  • Beejshuddhi

For detailed information about Basti and its course visit us at Shree Vishwa Swasthya Ayurvedic Clinic and Panchakarma Chikitsalaya, Akurdi, Pune

Google Location:
https://maps.app.goo.gl/KkNMVndKWMR3b3ph6

E visiting card: www.vishwaswasthya.com/v

For Enquiry contact

Dr. Pruthviraj Ugale

Call Now
]]> https://vishwaswasthya.com/basti-most-effective-panchakarma-treatment/feed/ 0 गेला थंडीचा महिना, झटपट वमन करा https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%97%e0%a4%b2-%e0%a4%a5%e0%a4%a1%e0%a4%9a-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%9d%e0%a4%9f%e0%a4%aa%e0%a4%9f-%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0/ https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%97%e0%a4%b2-%e0%a4%a5%e0%a4%a1%e0%a4%9a-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%9d%e0%a4%9f%e0%a4%aa%e0%a4%9f-%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0/#respond Wed, 23 Feb 2022 16:12:12 +0000 https://vishwaswasthya.com/?p=8272 “आला थंडीचा महिना, झटपट शेकोटी पेटवा” या प्रसिद्ध गाण्याने मराठी मनावर बरेच अधिराज्य केले. थंडिचा प्रतिकार करण्याची प्रेरणाच जणु या गाण्यातून मिळायची. थंडिच्या दिवसात आजारांना वावच नसतो मुळी. त्यामुळे दबा धरून बसलेले आजार थंडीचे दिवस संपल्यानंतर आक्रमण करतात. त्यांच्या प्रतिकारासाठी म्हणून, “गेला थंडीचा महीना, झटपट वमन करा” हा सल्ला.

हिमालयामध्ये थंडिच्या दिवसात बर्फ पडून उन्हें तापू लागताच हा बर्फ़ पातळ होवून तिकडील नद्यांना उन्हाळ्यामध्ये पूर येतो. त्याचप्रमाणे आपल्या शरीरामध्ये होते. थंड ऋतूत, थंडी तसेच पौष्टिक आहारामुळे शरीरात कफ़ जमा होऊ लागतो. हिवाळा संपताच ऊन तापू लागते. ज्याला “वसंत ऋतु असे म्हणतात. या उन्हामुळे शरीरात जमा झालेला कफ़ पातळ होवून नद्यांना पूर यावा त्याप्रमाणे हे दोष नखापासून केसापर्यंत सर्व शरीर व्यापतात. मग विविध आजार नव्याने उद्भवतात वा आधी असलेले आजार उचल खातात. डाक्टरांची पायरी याचवेळी तुम्ही चढता असा तुमचा आजपर्यंचा अनुभव असेल. या आजारांना आळा घालण्यासाठी तुम्ही युद्धपातळीवर अयशस्वी प्रयत्न करता. होय ! अयशस्वी प्रयत्न ! कारण नदीला जेव्हा पूर येतो तेव्हा ते पाणी गावामध्ये घुसते. गावातील पाण्याचा उपसा करण्याची आवश्यकता नाही. नदीचा पूर ओसरताच गावातील पाणी आपोआप कमी होणार अगदी हेच गणित वसंत ऋतूत वाढलेल्या आजारांसंदर्भात दोष कोठयात वाढले, तेथून ते सर्व शरीरभर पसरले. त्यामुळे आजारांवर काम करण्याऐवजी वाढलेले दोष कोठयातून बाहेर काढून फेकल्यास “ना रहेगा बास ना बजेगी बासूरी”. वाढलेले दोष घाऊक प्रमाणावर शरीराबाहेर काढण्याच्या प्रक्रियेला “वमन” (उलटी करवणे) असे म्हणतात.

शा तहेची शुद्धिप्रक्रिया अमलात न आणल्यास पानी तेरा रंग कैसा जिसमे मिलओ वैसा प्रमाणे वाढलेले दोष ज्या ज्या अवयवांमध्ये जाणार तशा स्वरुपाचे आजार होणार. सर्दी (Rhinitis), ताप (Fever), खोकला (Cough), उलट्या (Vomitting), अंगावर पित्त उठणे (Urticaria), श्वास (Asthama) लागणे अशा स्वरुपाचे काहिही होणार. याउपरी सुद्धा दोषांचा उपसा केला नाही हे पाणी तिथेच खोल खोल मुरणार. यालाच तुम्ही जीर्ण, जुनाट आजार म्हणता जसे डायबिटिस (Diabetes), हृदयविकार, त्वेचेचे विकार, दमा. अशा वेळी तुम्ही म्हणता, या पॅथीची, त्या पॅथीची औषधे केली पण काही गुण आला नाही. कालपर्यंत एका गोळीने काम भागायचे पण आता दोन सुद्धा कमी पडतात.’

अशावेळी सुद्धा इलाज एकच पंचकर्म म्हणजे पुन्हा वमनच. तेव्हा आजार वाढवून घेण्यापूर्वीच वमन करून स्वास्थ्यलाभ घेणे काय वाईट ? हा उपचार लहान बालकापासून ६० वर्षाच्या स्त्री व पुरुष दोघांनाही करुन घेता येतो.

काही लोक विचारतात, मागील वर्षी वमन केले होते परत या वर्षी कशाला? काल जेवलो, काल कपडे धुतले मग केव्हाच जेवायला किंवा कपडे धुवायला नको काय ? गाडीचे अॅव्हरेज वाढण्यासाठी नियमित सर्व्हिसिंग आवश्यक असते. तसेच पंचकर्माचे. गाडीचा एखादा पार्ट निकामी झाला तर बदलता तरी येतो पण या देव देणगी असलेल्या देहाचे काय ? नियमित पंचकर्मामूळे आजार तर होतच नाहीत शिवाय निरोगी दीर्घायुष्य बोनस स्वरुपात लाभते.

म्हणून प्रत्येकाने दर वसंत ऋतुमध्ये वमन केल्यामुळे ऋतुजन्य विकार होत नाहीत. तसेच असलेले, वाढलेले आजार कमी होतात. सर्दी, ताप, त्वचेचे विकार, पोटाचे विकार, अम्लपित्त, डोकेदुखी, आमवात आदी विकारांकरीता वमनाचा प्रामुख्याने विचार वैद्यांच्या सल्ल्याने करु शकता.

वमन पंचकर्माची सविस्तर माहिती करुन घेण्यासाठी आजच श्री विश्र्वस्वास्थ्य आयुर्वेदिक क्लिनिक व पंचकर्म चिकित्सालय येथे वैद्य. पृथ्वीराज उगळे किंवा वैद्य. पल्लवी उगळे यांच्याशी संपर्क साधा.

Dr. Pruthviraj Ugale
(MD Panchakarma)
8087236239

Dr. Pallavi Ugale
(MD ayurved)
9168009138

Visiting hours:
10am to 2pm
&
6pm to 9pm
Sunday by appointment

To know more about us visit our Website: www.vishwaswasthya.com

Google Location:
https://maps.app.goo.gl/KkNMVndKWMR3b3ph6

E visiting card: www.vishwaswasthya.com/v

]]> https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%97%e0%a4%b2-%e0%a4%a5%e0%a4%a1%e0%a4%9a-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%9d%e0%a4%9f%e0%a4%aa%e0%a4%9f-%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0/feed/ 0 Virechan in Sharad Rhutu शरद ऋतुतील पंचकर्म – विरेचन https://vishwaswasthya.com/virechan-in-sharad-rhutu/ https://vishwaswasthya.com/virechan-in-sharad-rhutu/#respond Fri, 29 Oct 2021 17:13:55 +0000 https://vishwaswasthya.com/?p=8265 Virechan in Sharad Rhutu:

सध्या पैसा, काम, संसार, टेन्शन, जबाबदरी यामुळे घरातील प्रत्येकाचे जीवन संघर्षमय व धावपळीचे झाले आहे. प्रत्येक मनुष्य सध्या तणावग्रस्त जीवन आणि Curry व त्यामुळे व्याधीग्रस्त झालेले शरीर घेवून जीवन संघर्ष करीत असलेला दिसतो. अशा स्पर्धात्मक युगात Hurry (धावपळ), Worry (चिंता) (मसालेयुक्त आहार) प्रत्येक व्यक्तीमध्ये अनेक प्रकारचे आजार निर्माण करीत आहेत. यामुळे निर्माण होणारी Acidity (अम्लपित्त), Constipation (मलबद्धता) त्यासाठी अनेक प्रकारची Antacids (ओमेज, ऍसिलॉक सारखी पित्तहर औषधे), Purgatives (मलशुद्धिकर) औषधे घेवून सुद्धा चालूच राहिलेले दिसते.

हल्ली अनेक प्रकारचे त्वचारोग (Skin diseases) व्यवहारात पाहायला मिळतात. सोरायसिस, इसब, नागिण, पिंपल्स, एक्झिमा, अंगावर पित्त उठणे, गांध्या येणे, खाज सुटणे अशी खूपशी नावे संगता येतील, पण आयुर्वेदानुसार हे सर्व त्वचेचे विकार रक्ताशी संबंधीत आहे. शरीरात रक्त शुद्ध असेल तर त्वचा देखील चांगली निरोगी राहते.

वजन वाढणे हा सध्याचा ज्वलंत प्रश्न, स्त्रीयांच्या पाळीच्या समस्या, दमा, आमवात, एन्डोक्राईन डिसऑर्डर या सर्व आजारंसाठी आयुर्वेदाकडे रामवाण उपाय आहे तो म्हणजे पंचकर्मातील सर्वोत्कष्ठ चिकित्सा “विरेचन चिकित्सा (Virechan).

विरेचन म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने करविलेला जुलाब होय. शरीरात वाढलेला पित्त दोष जुलाबाद्वारे शरीराच्या अधोमार्गाने बाहेर काढून टाकणे म्हणजे विरेचन होय. विरेचनामुळे जुलाब होत असले तरी यामध्ये शरीर जुलाबासाठी तयार करुन त्यानंतर जुलाब करविले जातात. त्यामुळे शरीरात जुलाबानंतर (विरेचनानंतर) थकवा न येता शरीर हलके होते.

विरेचन हे लहानांपासून वृद्धांपर्य़ंत ऋतुनुसार शारीरिक बलानुसार, अवस्थेनुसार व आयुर्वेदिक वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार घेता येऊ शकते.

शास्त्रोक्त पद्धतीने विरेचन करण्यासाठी विरेचनापूर्वी वर्धमान मात्रेत म्हणजे वाढत्या मात्रेत औषधानी सिद्ध केलेले तूप (घृतपान ) घेण्यास सांगितले आहे. म्हणजे त्यामुळे जठर, आतड्यांना स्नेहनाचे ( मालीश – Lubrication ) कार्य होऊन विरेचनाच्या औषधाने शरीरातील दोष विनासायास बाहेर निघून जाण्यास मदत होते. हे आभ्यंतर स्नेहन ३ दिवस, ५ दिवस अथवा ७ दिवस रुग्णाच्या कोठ्यानुसार – पचनशक्तिनुसार केले जाते. अशा पद्धतीने शरीर आतून स्निग्ध झाल्यानंतर २-३ दिवस शरीराला बाहेरुन स्निग्ध करण्यासाठी मालीश वाफ़ ( स्नेहन स्वेदन ) केली जाते. त्यानंतर रुग्णाच्या आजारानुसार, प्रकृतीचा, बलाचा, ऋतुचा विचार करुन विरेचनाचे औषध दिले जाते.

म्हणून प्रत्येकाने दर शरद ऋतुमध्ये विरेचन केल्यामुळे ऋतुजन्य विकार होत नाहीत. तसेच असलेले, वाढलेले आजार कमी होतात. त्वचेचे विकार, पोटाचे विकार, अम्लपित्त, डोकेदुखी, आमवात आदी विकारांकरीता विरेचनाचा प्रामुख्याने विचार वैद्यांच्या सल्ल्याने करु शकता.

आयुर्वेदानुसार विरेचन हे पंचकर्म “शरद ऋतुमध्ये ऑक्टोबर-नोव्हेंबर या कालावधीत करावे. या काळात शरीरात पित्त निसर्गतः प्रकुपित होते. ते शरीरातून बाहेर काढून टाकल्यास असलेले आजार बरे होतात व नवीन होणाऱ्या आजारांना प्रतिबंध होतो.

सोरायसिस (Psoriasis) , इसब (Eczema), नागिण (Herpes) , पिंपल्स (तारुण्यपिटिका), एक्झिमा, अंगावर पित्त उठणे (Urticaria), गांध्या येणे, खाज सुटणे, त्वचेची कांती सुधारण्यासाठी, पांढरे कोड (Leucoderma), स्त्रीयांच्या पाळीचे विकार, वजन वाढणे (स्थौल्य- Obesity), दमा (Asthma), आमवात (Rheumatoid Arthritis), वातरक्त (Gout) , मूळव्याध, अपचन (Indigestion), अम्लपित्त (Acidity), कावीळ (Hepatitis), आव पडणे (dysentery), हाता पायांच्या तळव्यांची आग होणे, डोकेदुखी यासारख्या आजारांसाठी विरेचन चिकित्सा आजारांसाठी उपयुक्त ठरते.

Visit Shree Vishwa Swasthya Ayurvedic Clinic & Panchakarma Chikitsalaya for Virechan Panchakarma.

]]> https://vishwaswasthya.com/virechan-in-sharad-rhutu/feed/ 0 बस्ति पंचकर्मासाठीचे नियम https://vishwaswasthya.com/basti-panchakarma-rules/ Fri, 23 Oct 2020 13:34:55 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7609
  • बस्ति चे तेलबस्ति व काढाबस्ति असे दोन प्रकार असतात.
  • तेलाचा बस्ति घेण्यापूर्वी नेहमी मूगाच्या डाळीची खिचडी किंवा पथ्यात सांगितलेला हलका आहार घ्यावा.
  • काढ्याचा बस्ति नेहमी उपाशीपोटी घ्यावा किंवा आधीचे घेतलेले जेवन पचलेले असावे. (काढ्याचा बस्ति घेण्यापूर्वी ४-५ तास काही खावू नये.
  • सर्दी, ताप, खोकला, कणकण असताना बस्ति घेऊ नये.
  • पाळीच्या दिवसात बस्ति घेऊ नये. पाळी संपल्यानंतर प्रथम तेलाचा बस्ति घ्यावा व नंतर पुढील बस्तिंचा क्रम चालू ठेवावा.
  • काही कारणास्तव पोट दुखल्यास पोट गरम पाण्याच्या पिशवीने शेकावे. गरम पाणी व ओवा डॉक्टरांना विचारुन खावा.
  • बस्ति सुरु असताना दिवसभर पिण्यासाठी गरम पाण्याचा वापर करावा.
  • थंड पाणी पिणे व थंड वातावरण टाळावे.
  • मल मूत्रांच्या वेगांचा अवरोध करु नये.
  • व्यायाम अथवा कष्टाची कामे करु नये.
  • रागावणे, चिंता करणे, शोक करणे टाळावे.
  • ऊन, वारा, पाऊस यांचे सेवन करु नये.
  • दिवसा झोपू नये, रात्री जागरण करु नये.
  • प्रवास करणे टाळावे.
  • फ़ार बोलणे, एकाच ठिकाणी बसणे, उभे राहाणे टाळावे.
  • फ़ार उंच उशी किंवा अजिबात उशी न घेणे टाळावे, समतल  उशी घ्यावी.
  • धूर, धूराळा यांपासून दूर राहावे.
  • ब्रह्मचर्याचे पालन करावे.
  • पंचकर्म सुरु असताना मूगाची पातळ खिचडी थोडे तूप टाकून घ्यावी.
  • भाताची पेज धने जीरे तूपाची फ़ोडणी देवून घेणे.
  • बस्तिसाठी येताना सोबत टॉवेल, नॅपकिन, स्कार्फ़, स्वेटर / जर्किन, सॉक्स, गरम पाणी, बस्ति सिरींज, दोन कॅरिबॅग, मूग खिचडी चा डबा घेऊन येणे.
  • बस्तिसाठी येताना आपणास दिलेली बस्ति सिरींज जंतुसंसर्ग टाळण्यासाठी स्वच्छ करुन घेऊन यावी. प्रथम सिरींज गरम पाण्याने धुवावी, नंतर ती साबणाच्या पाण्याने बॉटलक्लिनरच्या सहाय्याने स्वच्छ धुवावी. त्यानंतर सिरींज उकळत्या पाण्यात ३-५ मिनिट ठेवून नंतर कोरडी करुन स्वच्छ कॅरी बॅग मध्ये ठेवावी.
  • पंचकर्मासाठी दवाखाण्यात येत असताना मौल्यवान वस्तु / दागिणे सोबत आणू नये अथवा स्वत:च्या जबाबदारीवर आणावेत. गहाळ झाल्यास क्लिनिक / डॉक्टर जबाबदार राहणार नाहीत.

    •   * हे नियम पंचकर्म सुरु असताना व त्यानंतर जितके दिवस पंचकर्म सुरु होते त्याच्या दुप्पट दिवस पाळावेत.

    ]]>         नस्य पंचकर्माचे नियम https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%a8%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%af-%e0%a4%aa%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%87-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a4%ae/ Fri, 23 Oct 2020 13:33:14 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7607
  • नस्य हे पंचकर्म पाऊस पडत असताना करु नये.
  • ७ वर्षाखालील मुले, गर्भीणी यांनी नस्य करु नये.
  • नस्यापूर्वी व नस्यानंतर १ तास काहीही खाऊ अथवा पिऊ नये. १ तासापूर्वी भूक लागलेली असल्यास हलका आहार घ्यावा.
  • नस्य हे पंचकर्म सुरु असताना थंड पदार्थ खाऊ अथवा पिऊ नये.
  • नस्यापूर्वी व नस्यानंतर थंड पाण्याने डोक्यावरुन आंघोळ करु नये; छोटे केस असनारे पुरुषांनी कोमट पाण्याने केस धुवावेत. व आंघोळीनंतर कोरडे करावेत, केस ओले ठेवू नयेत.
  • मद्यपान करु नये.
  • आहार पचण्यास हलका, गरम असावा.
  • पाणी गरम प्यावे.
  • मल, मूत्रांच्या वेगांचा अवरोध करु नये.
  • रागावणे, शोक, चिंता करु नये.
  • ऊन, वारा यांचे सेवन करु नये.
  • दिवसा झोपू नये व रात्री जागरण करु नये.
  • लांबचा प्रवास करणे टाळावे.
  • नस्यानंतर लगेच हसने, बोलणे, रागावने, शोक करणे टाळावे.
  • व्यायाम करु नये.
  • फ़ार उंच किंवा उशी न घेणे टाळावे.
  •  ब्रह्मचर्याचे पालन करावे.
  • धूर, धूरळा यांचेपासून दूर राहावे.
  • नस्य पंचकर्मासाठी येताना तोंडाला बांधण्यासाठी स्कार्फ़, टॉवेल, सॉक्स, नॅपकिन या वस्तू सोबत आणाव्यात.
    • ]]>         अम्लपित्त सध्याचा ज्वलंत प्रश्न https://vishwaswasthya.com/acidity/ Fri, 23 Oct 2020 12:23:36 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7598 आपण सध्या बघतो पैसा, काम, संसार, टेन्शन, जबाबदारी व संघर्षमय व धावपळीचे झाले आहे. प्रत्येक मनुष्य सध्या तणावग्रस्त जीवन व त्यामुळे व्याधीग्रस्त झालेले शरीर घेवून जीवन संघर्ष करीत असलेला दिसतो. अशा स्पर्धात्मक युगात Hurry (धावपळ), Curry (मसालेयुक्त आहार ), Worry (चिंता) प्रत्येक व्यक्तीमध्ये अम्लपित्त (Acidity) निर्माण करत असल्याचे दिसून येते. त्यासाठी अनेक प्रकारची Antacids घेवून फ़रक पडत नाही. पुढे एन्डोस्कोपी व अन्य तपासण्या चालू राहतात. तेव्हा पर्यायी उपचार पद्धती म्हणून लोक आयुर्वेदाकडे येतात.

    आयुर्वेदामध्ये अम्लपित्तासाठी अतिशय परिणामकारक औषधी व विरेचनासारखे दीर्घकाळ उपशय देणारे उपचार सांगितलेले आहेत. अम्लपित्त होण्यासाठी मुख्य कारण असते ते म्हणजे अनियमित आहार- विहार म्हणून निदान परिवर्जन करण्यासाठी आपल्या जीवनशैलीमध्ये काही बदल करणे गरजेचे असते. सकाळी लवकर उठावे. सकाळी १ कप दूधात १ चमचा साजूक तूप टाकून घेणे. सकाळी भाजी पोळीचा नाष्टा व दुपारी १२ वा. जेवण, पुन्हा सायंकाळी ७ च्या आत जेवण घेणे व रात्री लवकर झोपणे. झोपण्यापूर्वी शक्य झाल्यास दुध तूप घेणे. आहारातून अतितिखट, आंबट, तळलेले, खारट पदार्थ, दही, लिंबू, लोणची, काळा मसाला, हरभरा, तूरडाळ, बाजरी, अतिप्रमाणात चहा घेणॆ वर्ज्य केल्यास कुठल्याही औषधाविना रुग्णास उपशय मिळतो. मात्र काही व्यक्तिंमध्ये कारण नसताना चिंता / टेन्शन घेणे हे देखील मुख्य कारण असते. अशा व्यक्तिंनी ’निर्लज्जम् सदासुखी’ या मंत्राचे अनुकरण करणे म्हणजे चिंताविरहित राहणे फ़ायदेशीर ठरते अम्लपित्त असलेले अनेक लोक रोज सकाळी पाणी पिऊन उलटी करतात. पण हि चुकिची पद्धत आहे. कारण पित्ताची शुद्धी विरेचनानेच ( जुलाबाद्वारे) झाली पाहिजे. अन्यथा रोजच्या उलटीमुळे व अम्लपित्तामुळे अन्ननलिकेस इजा होऊ शकते. १५ दिवसातून एकदा जुलाब – विरेचन घेतले तरी दीर्घकाळ त्याचा फ़ायदा झालेला दिसून येतो. त्यासाठी आयुर्वेदिक वैद्याचे मार्गदर्शन उपयुक्त. शास्त्रोक्त पद्धतीने विरेचन नावाचे पंचकर्म करुन घेतल्यास अशुद्ध् पित्ताची मोठ्या मात्रेने शुद्धी होते म्हणून अम्लपित्तासाठी विरेचन घेणे श्रेयस्कर.

    ]]>         वातविकार आणि विरेचन चिकित्सा https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%bf/ https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%bf/#respond Fri, 23 Oct 2020 12:11:03 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7593 अनियमित आहार-विहार, सततचा प्रवास, टेन्शन यामुळे पित्ताप्रमाणेच वातदोषाचाही प्रकोप होत असल्याने वातदुष्टीचे संधिवात, कंबरदुखी, डोकेदुखी, लकवा (Paralysis) असे पेशंट दिवसेंदिवस वाढत असल्याचे दिसून येते. संधिवातने ग्रस्त असलेले रुग्ण फ़रक पडत नाही म्हणून सतत डॉक्टर बदलत राहतात व अखेर सतत आजाराच्या चिंतेने ग्रस्त असतात. संधिवाताने ग्रस्त असलेले रुग्ण पोट साफ़ असले की बरे वाटते, वेदना कमी वाटतात असे म्हणताना दिसतात. वाताची निर्मिती अन्नपचनच्या शेवट्च्या भागात म्हणजे मोठ्या आतड्यात जेथे मलाची निर्मिती होते तेथेच होते. अपचनातून तयार होणारा वात खराब तयार होतो आणि हा दुष्ट झालेला वात सांधे, मांसपेशी, मणके याठिकाणी स्थानसंश्रय करतो (आश्रय घेतो ) त्यावेळी सांधेदुखी, हातपायाच्या शिरा आखडणे, हातापायांमध्ये टोचल्याप्रमाणे वेदना होणे, हात पाय किंवा शरीरातील एखाद्या ठिकाणी सुंधपणा जाणवने अशी निरनिराळी लक्षणे दिसू लागतात. अपचनातून तयार झालेला खराब वात हा वातविकाराचे प्रमुख कारण असतो. त्यासाठी बद्धकोष्ठता हे एक प्रमुख कारण सांगितलेले आहे. म्हणून त्यावरची मुख्य चिकित्सा ’बस्ति’ सांगितली आहे. त्याबरोबर मृदुविरेचन हे देखील सांगितले आहे. (स्नेह: स्वेद: संशोधनं मृदु ।)

    ]]>     https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%bf/feed/ 0     त्वचाविकार आणि विरेचन https://vishwaswasthya.com/skin-disease-and-virechan/ https://vishwaswasthya.com/skin-disease-and-virechan/#respond Fri, 23 Oct 2020 12:08:07 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7591 सोरियासिस (Psoriasis), दाद (Fungal Infection), इसब (Eczema) ,पांढरा कोड (Leucoderma), अंगावर पित्त उठणे (Urticaria) यासारखे अनेक प्रकारचे त्वचारोग हल्ली व्यवहारात पाहायला मिळतात. आयुर्वेदानुसार त्वचाविकार हे मुख्यत: रक्तदुष्टीमुळे होतात. रक्तदुष्टी होण्यामागे अनियमित आहार- विहार, आंबट, खारट, तिखट, विदाही, शिळे अन्नसेवन, रात्री जागरण करणे, दिवसा जेवून लगेच झोपणे ही पित्त बिघडवणारी कारणे जबाबदार असतात. कारण आपल्या शरीरात पित्त हे रक्ताच्या आश्रयाने राहाते. अशाप्रकारे दुष्ट झालेले रक्त, पित्त, क्लेद हे त्वचेमध्ये जावून खाज येणे, त्वचेचा रंग बदलणे, त्वचेवर जखमा होणे, पू येणे, पाणी येणे अशी निरनिराळी लक्षणे वात, पित्त, कफ़ यांच्या अधिक्यानुसार निरनिराळी लक्षणे निर्माण करतात. त्वचाविकारांत प्रामुख्याने पित्त व रक्त यांची दुष्टी आढळून येत असल्याने त्वचेच्या आजारात विरेचन व रक्तमोक्षण हे पंचकर्मातील उपचार त्वचाविकारांचा नाश करणारे, आरोग्य, आयुष्य संवर्धित करणारे ठरतात. याचसोबत विविध आयुर्वेदिक लेप सुद्धा उपयोगी ठरतात.

    ]]>     https://vishwaswasthya.com/skin-disease-and-virechan/feed/ 0     विरेचन म्हणजे काय ? https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%a3%e0%a4%9c%e0%a5%87-%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%af/ https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%a3%e0%a4%9c%e0%a5%87-%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%af/#respond Fri, 23 Oct 2020 12:05:14 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7589 विरेचन म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने करविलेला जुलाब होय. शरीरात वाढलेला पित्त दोष जुलाबाद्वारे शरीराच्या अधोमार्गाने बाहेर काढून टाकणे म्हणजे विरेचन (Laxation) होय. विरेचन हे लहानांपासून वृद्धांपर्य़ंत ऋतुनुसार शारीरिक बलानुसार, अवस्थेनुसार व आयुर्वेदिक वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार घेता येऊ शकते. शास्त्रोक्त पद्धतीने विरेचन करण्यासाठी विरेचनापूर्वी वर्धमान मात्रेत म्हणजे वाढत्या मात्रेत औषधानी सिद्ध केलेले तूप (घृतपान ) घेण्यास सांगितले आहे. म्हणजे त्यामुळे जठर, आतड्यांना स्नेहनाचे ( मालीश – Lubrication ) कार्य होऊन विरेचनाच्या औषधाने शरीरातील दोष विनासायास बाहेर निघून जाण्यास मदत होते. हे आभ्यंतर स्नेहन ३ दिवस, ५ दिवस अथवा ७ दिवस रुग्णाच्या कोठ्यानुसार – पचनशक्तिनुसार केले जाते. अशा पद्धतीने शरीर आतून स्निग्ध झाल्यानंतर २-३ दिवस शरीराला बाहेरुन स्निग्ध करण्यासाठी मालीश वाफ़ ( स्नेहन स्वेदन ) केली जाते. त्यानंतर रुग्णाच्या आजारानुसार, प्रकृतीचा, बलाचा, ऋतुचा विचार करुन विरेचनाचे औषध दिले जाते. विरेचनामुळे जुलाब होत असले तरी यामध्ये शरीर जुलाबासाठी तयार करुन त्यानंतर जुलाब करविले जातात. त्यामुळे शरीरात जुलाबानंतर (विरेचनानंतर) थकवा न येता शरीर हलके होते.

    ]]>     https://vishwaswasthya.com/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9a%e0%a4%a8-%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%a3%e0%a4%9c%e0%a5%87-%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%af/feed/ 0     What is बस्ती ? https://vishwaswasthya.com/what-is-%e0%a4%ac%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80/ Tue, 20 Oct 2020 14:08:28 +0000 http://vishwaswasthya.co.in/?p=7557 ऋतू बदलला उन्हाळा संपला, पावसाळा सुरु झाला. आपली भूक अचानक कमी झाली, पाण्याची गरज सुद्धा पूर्वीपेक्षा उणावली. परंतु आपण कशाचीच उणीव भासू दिली नाही. पूर्वीसारखेच ढासू जेवण, तेवढेच पाणी. परिणामी अनेकांना जुलाब झाले कारण शरीराने जुलाबाद्वारे अति ते बाहेर फ़ेकले. त्याच परिणामी बरेच जणांना उलट्या झाल्या. काहींच अम्लपित्त वाढण्यावर निभावलं. उलटी वा जुलाबाद्वारे बाहेर पडण्याचे भाग्य सर्वांना नाही लाभलं. अशांना Constipation  ( मलबद्धता ) झाले, पोट फ़ुगलं, पोट दुखलं, तोंडाला चव वाटेनाशी झाली, अना उशीरा पचू लागले, अनेकांना उगीचच थकवा जाणवू लागला. काहींनी तर टॉनिकची मागणी सुद्धा केली. बरेच जणांना डोकेदुखी, अंगदुखी, सांधेदुखी सारखे वाताचे विकार वाढले. अनेकांना अंगावर पित्त उठले, त्वचेचा कुठलाही विकार असल्यास तो उमळला. दमेकरी लोकांना सर्दी जाणवू लागली. आता लवकरच श्वास लागणार अशी भिती मनात आली तोच धाप लागायला लागली. पाऊस आला काय त्यांची तर सुख चैनच हरपली.

    पुरे झाले हे ऋतु बदलाचे कौतुक ! महत्वाचा प्रश्न आहे, यावर ईलाज काय ? पावसाळा म्हणजे बस्ती या गणितामुळे या ऋतुतील “ सब दुखों के लिए एक ही दवा बस्ती ! “ एका पुस्तकात वाचलं होतं ’ ज्याचं पोट साफ़ त्याला सब रोग माफ़’ वर्षातील तीन ऋतूत पंचकर्म विभागलेली आहेत. शरदात विरेचन, रक्तमोक्षण असेल तर वसंतात वमन. पण आता विरेचनाच्या आठवणीत रमण्याचं, पुण्याईत जगण्याचं कारण नाही ; आत्ताचं पंचकर्म आहे….बस्ती !!!

    ज्यांच पोट व्यवस्थित साफ़ होत नाही.त्यांना मलावरोध, लघवीच्या तक्रारी, शुक्रासंबंधी आजार, पाळीविषयी विकार, पोटात गोळा येणे, पोट फ़ुगणे, कंबर दुखणे, अम्लपित्त, डोकेदुखी, सर्दी, मूळव्याध, आदि विविध आजार, छळायला तयार होतात. या सर्व आजारांचा एकच ईलाज तो म्हणजे बस्ती.

    अपानोऽपानग: श्रोणिबस्तिमेढ्रउरुगोचर: ।

    शुक्राआर्तव शकृत् मूत्र गर्भ निष्क्रमणक्रिय: ॥

    वायुच्या / वातच्या पाच प्रकारांपैकी “अपानवायु” हा गुदस्थानी राहातो आणि कुल्ले, मूत्राशय, शिश्न व मांड्या ह्या स्थानात संचार करतो; व शुक्र, पाळी, मल, मूत्र, गर्भ यांच्या शरीरातून बाहेर पडण्यावर नियंत्रण ठेवतो. वात हा दोष संपूर्ण शरीर व्यापी जरी असला तरी ’पक्वाशय’ म्हणजे मोठे आतडे (Large Intestine) हे त्याचे मुख्य स्थान होय.

    बस्ती म्हणजे एनिमाप्रमाणे सोपी क्रिया. गुदद्वारावाटे औषधी द्रव्य पोटात ढकलणे याला बस्ती असे म्हणतात. वाताचे मुख्य स्थान असलेल्या पक्वाशयात बस्ती जात असल्याने बस्ती ही वाताची सर्वश्रेष्ठ चिकित्सा मानली जाते.

    वातस्य उपक्रम: ………स्निग्धोष्णा बस्तयो बस्तिनियम: ।

    बस्ती आणि एनिमा एकच का ?

    नाही. बस्ति देण्याच्या क्रियेवरुन बस्तिची तुलना आधुनिक वैद्यक शास्त्रातील ’ एनिमा ’ या प्रकाराशी केली जाते. परंतु बस्ति व एनिमा हे दोन्ही वेगवेगळे उपक्रम आहेत. कारण एनिमाच उपयोग फ़क्त ग्रथित मलाचे निर्हरण करण्यासाठी केला जातो. याऊलट आयुर्वेदिक्त बस्ती कडून मलनिर्हरणच नव्हे तर इतर अनेक चिकित्सा उपयोगी कर्मे अपेक्षित आहेत. बस्तिद्वारा अनेक औषधे शरीरामध्ये प्रविष्ट करता येत आसल्याने दोषांचे शोधन (Detoxification) , शमन (Pacification), मलसंग्रहण, कृश व्यक्तिला स्थूल करणे, स्थूल व्यक्तिला कृश करणे, नेत्राचे कार्य प्राकृत ठेवणे, शुक्रजनन, वय:स्थापन करणे, बल वाढविणे, वर्ण उजळणे अशा अनेक प्रकारची व अनेक क्षेत्रामध्ये बस्तिचे कार्य दिसून येते. प्रधान्याने वात दोषाची बस्ति ही प्रमुख चिकित्सा आहे.

    बस्तिचे उपयोग :

    • मलावरोध (पोट साफ़ न होणे)
    • मूतखडा (Urinary Stone)
    • शुक्रक्षय (Oligospermia)
    • स्वप्नदोष (Night Fall)
    • संधीवात (Arthritis)
    • आमवात (Rheumotoid Arthritis)
    • मणक्याचे विकार (Spine Disorders)
    • मानदुखी (Cervical Spondylosis)
    • कंबरदुखी (Lumbar Spondylosis)
    • पाठदुखी ( Backache)
    • गुडघेदुखी (Painfull Knee joint)
    • टाचदुखी (Heel Pain)
    • हातापायाला मुंग्या येणे ( Tingling Sensation)
    • स्लीप डिस्क (Slipped Disc)
    • सायटिका (Sciatica)
    • पक्षाघात (Paralysia)
    • अर्दित( Facial Paralysia)
    • कंपवात ( Parkinsonism)
    • स्थौल्य ( Obesity)
    • कार्श्य (Thinn Body)
    • केस गळणे (Hair fall)
    ]]>